جاذبه های گردشگری

طاق بستان

مجموعه تاریخی طاق بستان در دامنه کوهی به همین نام در شمال شرقی حاشیه شهر کرمانشاه قرار دارد . وجود کوه و چشمه ای زیبا که دریاچه کوچکی را شکل داده در کنار این مجموعه تاریخی باعث شده این منطقه به گردشگاه اصلی کرمانشاه تبدیل شود که از گذشته های دور تا کنون مورد توجه بوده است . طاق بستان در زبان بومی (کردی) طاق وسان گفته می‌شود. سان به معنی سنگ می‌باشد و به این ترتیب طاق بستان طاق سنگی معنی می‌دهد. این مجموعه در قرن سوم میلادی و در زمان شاهان ساسانی ساخته شده است . در این محوطه ، آثاری از دوره ساسانی شامل سنگ نگاره اردشیر دوم و دو ایوان سنگی به نام های ایوان کوچک و بزرگ وجود دارد . سنگ نگاره اردشیر دوم ، صحنه تاج ستانی اردشیر دوم نهمین شاه ساسانی را نشان می دهد . ایوان کوچک در سمت چپ سنگ نگاره اردشیر دوم قرار دارد که دارای فضای مستطیل شکل به عرض 96/5 متر ، عمق 80/3 متر و ارتفاع 30/5 متر است . در این ایوان پیکره های شاهپور سوم و پدرش شاهپور دوم همراه با کتیبه هایی به خط پهلوی و به زبان فارسی میانه حجاری شده است . ایوان بزرگ که مهمترین اثر در طاق بستان است در سمت چپ ایوان کوچک دیده می شود . دیوار انتهای ایوان به دو بخش تقسیم شده است . در بالا صحنه تاج ستانی خسرو پرویز ، شاه ساسانی و در پایین یک سوارکار نقش شده است . در دیواره های جانبی این ایوان نیز صحنه هایی از شکار گوزن و شکار گراز نقش شده اند . همچنین در در بخش فوقانی دیوار سمت چپ ایوان بزرگ ، سنگ نگاره ای از دوره قاجار با کتیبه ای به خط نستعلیق حجاری شده است . در این سنگ نگاره که رنگ آمیزی شده نیز هست محمدعلی دولتشاه پسر فتحعلی شاه قاجار نمایش داده شده که در دوره قاجار به طاق بستان اضافه شده است .

نقش شاپور

در چهار کيلومتري جنوب داراب در دامنه کوهي به نام پهنا ، نقش برجسته اي از دوران ساسانيان وجود دارد که بيانگر پيروزي شاپور اول بر امپراتوران روم است.
در اين نقش شاپور سوار بر اسب در وسط سنگ نگاره تمام رخ ديده ميشود و سه امپراتور رومي در جلوي او قرار دارند.اين نگاره در بالاي چشمه آب و برکه اي پر از ني قرار دارد.
اين نگاره 9.10 در 5.40 متر است شاپور اول هنگام پيروزي بر قيصر والرين حدود 63 سال سن داشته است. اين نگاره بلافاصله پس از پيروزي کنده شده است. در اين نگاره شاپور تاج هميشگي خود را ندارد و تاجي شبيه تاج پدرش اردشير اول بر سر دارد.
دست چپ شاه بر سر والرين است و در دست راستش چيزي مسطح و چهارگوش دارد. اسب به زيبايي تمام توسط هنرمند حجاري شده است. زير پاي اسب يک قيصر رومي افتاده است. پشت سر شاه 18بلند پايه ايراني ايستاده اند. سمت راست شاه يعني مقابل او رومي ها هستند.

نقش رجب

نقش رجب در ۵۶ کیلومتری شمال شرقی شیراز و در ۳ کیلومتری شمال تخت جمشید در سمت راست جاده و در مقابل راهی که به نقش رستم منتهی می شود، در داخل شکافی در کوه که به نظر می رسد در ابتدا غار بوده، ۴ نقش برجسته به چشم می‌خورد که از مهم ترین آثار به جای مانده از اوایل دوره شاهنشاهی ساسانیان است.این محل به نام نقش رجب مشهور است و دلیل نامگذاری آن هنوز مشخص نیست.
در این مکان چهار نقش برجسته بدین ترتیب وجود دارد: صحنه دیهیم بخشی اهورا مزدا به اردشیر بابکان (به همراه سنگ نبشته) ، صحنه دیهیم بخشی اهورامزدا به شاپور اول ، شاپور اول سوار بر اسب ودر پشت سرش هرمز اول ولیعهد شاپور و هشت نفر از بزرگان و درباریان ساسانی (به همراه سنگ نبشته) ، کرتیر موبد مقتدر و با نفوذی که معاصر پنج شاه ساسانی بود و همان کسی که مانویان را بواسطه نفوذش در دربار تارومار ساخت(به همراه سنگ نبشته)

نقش رستم

نقش رستم نام مجموعه‌ ای باستانی در روستای زنگی‌ آباد واقع در شمال شهرستان مرودشت استان فارس ایران است که در فاصلهٔ ۶ کیلومتری از تخت جمشید قرار دارد. این محوطهٔ باستانی یادمان‌ هایی از عیلامیان، هخامنشیان و ساسانیان را در خود جای داده‌ است و از حدود سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد تا ۶۲۵ میلادی همواره مورد توجه بوده‌ است، زیرا آرامگاه چهار تن از پادشاهان هخامنشی، نقش برجسته‌های متعددی از وقایع مهم دوران ساسانیان، بنای کعبه زرتشت و نقش‌ برجستهٔ ویران‌ شده‌ای از دوران عیلامیان در این مکان قرار دارند و در دورهٔ ساسانی، محوطهٔ نقش رستم از نظر دینی و ملی نیز اهمیت بسیار داشته‌ است.
در گذشته، نام این مکان سه‌ گنبدان یا دوگنبدان بوده‌ است که در بین مردم منطقه، به نام‌ های کوه حاجی‌ آباد، کوه استخر یا کوه نِفِشت نیز خوانده می‌ شد و احتمالاً نام نقش رستم پس از آنکه ایرانیان بین رستم، پهلوان شاهنامه و سنگ‌ نگاره‌های شاهان ساسانی ارتباط برقرار کردند به این مکان داده شد.
کعبهٔ زرتشت نام بنای سنگی چهارگوش و پله‌داری در محوطهٔ نقش رستم است. فاصلهٔ کعبهٔ زرتشت تا کوه، ۴۶ متر است و دقیقاً روبه‌روی آرامگاه داریوش دوم قرار دارد.این بنا در دورهٔ هخامنشی ساخته شده و از نام بنا در آن دوران اطلاعی در دست نیست ولی در دورهٔ ساسانی به آن بُن خانک گفته می‌شده و نام محلی این بنا هم، کُرنای‌خانه یا نقاره‌خانه بوده و اصطلاح کعبهٔ زرتشت در دوران اخیر و از حدود قرن چهاردهم میلادی به این بنا اطلاق شده‌است. تا امروز حدس می‌زدند کاربرد این بنا، محل نگهداری کتاب اوستا و اسناد حکومتی یا محل گنجینه دربار و یا آتشکده معبد بوده‌است. اما غیاث آبادی با تحقیقات خود مدعی است این بنا با مقایسه با تمامی بناهای گاهشماری (تقویم) آفتابی در سرتاسر جهان، پیشرفته ترین، دقیقترین، و بهترین بنای گاهشماری آفتابی جهان است.

تخت جمشید

تخت جمشید(پرسپولیس) ،مجموعه ای از کاخهای بسیار باشکوهی است که ساخت آنها در سال ب512 قبل از میلاد آغاز شد و اتمام آن 150 سال به طول انجامید. تخت جمشید در مرکز استان فارس، 10 کیلومتری شمال مرودشت و در 57 کیلومتری شیرازقرار دارد. طرف شرقی این مجموعه کاخ‌ها بر روی کوه رحمت و سه طرف دیگر در درون جلگه مرودشت پیش رفته‌است. تخت جمشید بر روی صفّه یا سکوی سنگی که ارتفاع آن بین 8 تا 18 متر بالاتر از سطح جلگهٔ مردوشت است، واقع شده‌است.
ساختمان تخت جمشید در زمان داریوش اول در حدود 518 ق . م ، آغاز شد. نخست صفه یاتختگاه بلندی را آماده کردند و روی آن تالار آپادانا و پله های اصلی و کاخ تچرا را ساختند . پس از داریوش ، پسرش خشایارشاه تالار دیگری را بنام تالار هدیش را بنا نمود و طرح بنای تالار صد ستون را ریخت . اردشیر اول تالار صد ستون را تمام کرد . اردشیر سوم ساختمان دیگری را آغاز کرد که ناتمام ماند . این ساختمانها بر روی پایه هایی ساخته شــده که قسمتـی از آنها صخره های عظیم و یکپارچه بوده و یا آنها را در کوه تراشیده اند .
معماری هخامنشی ، هنری است از نوع تلفیق و ابداع که از سبک معماریهای بابل و آشور و مصر و شهرهای یونانی آسیای صغیر و قوم اورارتو اقتباس شده و با هنر نمایی و ابتکار روح ایرانی نوع مستقلی را از معماری پدید آورده است . هخامنشیان با ساختن این ابنیة عظیم می خواستند عظمت شاهنشاهی بزرگ خود را به جهانیان نشان دهند. کتیبه بزرگ داریوش بزرگ بر دیوار جبهه جنوبی تخت جمشید، آشکارا گواهی می‌دهد که در این مکان هیچ بنایی از قبل وجود نداشته‌است. وسعت کامل کاخ‌های تخت جمشید 125 هزار متر مربع است.
همچنین موزه تخت جمشید که در سال 1311 در این مجموعه ساخته شده است و بنای آن مشابه بناهای باستانی هخامنشی می باشد ، در کاخ حرمسرای خشایارشاه هخامنشی قرار دارد. موزه تخت جمشید در سال 1316 افتتاح شد و امروزه علاوه بر آثار بازیافته در تخت جمشید، آثاری از دوره های ماقبل تاریخ و دوره اسلامی را نیز نمایش می دهد.

مجسمه هرکول

در این اثر تاریخی پیکره هرکول با طول 1.47 متر که به طور برجسته از سنگ کوه تراشیده شده و از طرف پشت به کوه متصل است به صورت شخصی تنومند و با مو و ریش مجعد در حال استراحت روی پوست شیر نشان داده شده است .
این مجسمه در محوطه تاریخی بیستون ، در شهرستان هرسین و 30 کیلومتری شرق شهرستان کرمانشاه قرار دارد .
این تندیس بر سکویی به طول 2.20 متر به پهلوی چپ به طور نیم‌خیز به آرنج تکیه کرده و در دست چپ پیاله‌ای دارد که تا نزدیک صورت نگه داشته‌ است و دست راستش روی پای راست قرار گرفته و پای چپ را تکیه گاه پای دیگر کرده است .
در عقب مجسمه نقوش و کتیبه‌ای به زبان یونانی قدیم روی سنگ نقش شده‌ است. زمان ساخت مجسمه آنطور که در کتیبه آن ذکر شده ۱۵۳ قبل از میلاد است .
در مورد نامگذاری این تندیس و ارتباط و کاربرد آن سخنان مختلفی گفته شده که دارای ابهام است .

سنگ نبشته و کتیبه بیستون

کتیبه بیستون ( کتیبه داریوش ) بزرگترین کتیبه جهان، نخستین متن شناخته شده ایرانی و از آثار هخامنشیان واقع در شهرستان هرسین در سی کیلومتری شهر کرمانشاه بر دامنه کوه بیستون است.
در طول دوران تاریخی ، بیستون بدلیل قداست کوه بغستان و قرار داشتن بر شاهراه های فلات ایران به بین النهرین مورد توجه فرمانروایان و حکام قرار داشته و آثار بی بدیلی در این دشت پدید آمد که نقش برجسته و کتیبه بیستون از مهمترین آن هاست .
داریوش سومین شاه سلسله شکوهمند هخامنشی پس از کسب پیروزی های بیشمار مابین سال های 522-521 ق.م تصمیم به ثبت اقداماتش در بیستون گرفت که از دیرباز دارای اهمیت نظامی، آیینی و مذهبی بود. بنابراین نقش برجسته و کتیبه داریوش در دامنه کوه و در مقابل سراب ایجاد گردید .
سنگ نبشته بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان و مهم ترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که شرح پیروزی داریوش بزرگ را بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان و ماجرای بردیای دروغین را در سه زبان پارسی باستان ، عیلامی و بابلی نشان می دهد. متن پارسی باستان در 414 سطر و پنج ستون است .
ارتفاع کلی کتیبه ۷ متر و ۸۰ سانتی‌متر و طول آن ۲۲ متر می‌باشد ، نماد فروهر بالای نقش دیده می‌شود .
نقش برجسته و کتیبه داریوش مدرکی کلیدی برای رمزگشایی خط میخی بود . این سنگ نبشته در ارتفاع چند ده متری از سطح زمین و بر دامنه رو به جنوبی کوه بیستون یکی از قلل کوهستان پرآو ساخته شده است و از آثار به جای مانده از پلکانی در قسمت بالایی کوه بیستون احتمال می رود که سنگ تراشان از این راه برای رسیدن به محل استفاده می کرده اند و پس از پایان کار پکان را به منظور غیرقابل دسترس کردن اثر تراش داده اند.
در سمت چپ نقش برجسته، تصویر تمام قد داریوش به ارتفاع 1/80 متر حجاری شده است. وی تاج کنگره داری بر سر و پیراهن بلندی بر تن دارد. ریش او مجعد و چهارگوش است. او دست راست را به احترام بالا برده و کمانی در دست چپش دارد. داریوش پای چپش را بر روی سینه گئومات مغ نهاده است. در پشت سر داریوش، «وینده فره نه» کماندار و «گئوبروه» نیزه دار مخصوص پادشاه و دو تن از کسانی که شاه را در قتل گئومات یاری کرده اند، ایستاده اند. در زیر پای چپ داریوش گئومات مغ به پشت افتاده و دستانش را به نشانه تسلیم بالا برده است. پشت سر او نیز 9 اسیر با گردن و دستهای از پشت بسته نقش شده اند در بالای سر هر یک از اسیران، در زیر تنه گئومات و نیز بر روی دامن لباس اسیر سوم نام و نقش پادشاه شورشگر، جایی که در آن شورش کرده و محل سرکوب شورشی ذکر شده است. تصویر نمادینی از اهورامزدا در بالای سر اسیران در حال اهدای حلقه قدرت به داریوش حجاری شده و داریوش نیز دست راستش را به نشانه نیایش اهورامزدا بالا برده است.
کتیبه با 22 متر طول و 8/7 متر عرض، به خط میخی و سه زبان فارسی باستان،عیلامی و اکدی یا بابلی نو نگاشته شده و به نکاتی چون معرفی داریوش و دودمان وی، شرح پیروزی هایی که در 19 جنگ نصیب وی شده است، مرگ کمبوجیه و چگونگی اعاده پادشاهی هخامنشیان، طغیان گئومات و چگونگی سرکوب وی و مغان، سپاسگزاری داریوش از اهورامزدا در غلبه بر معارضان و بازگشت صلح به امپراطوری، دفاع از راستی و پرهیز از دروغگویی، پند و اندرز به شاهان و آیندگانی که کتیبه را می خوانند، انتشار متن کتیبه در سراسر امپراطوری هخامنشی، دعای نیک در حق کشور و مردم و... اشاره می نماید.
این کتیبه را ملکه کتیبه های شرق باستان لقب داده اند . این اثر در تاریخ 1310/10/15 به شماره 70 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. همچنین به عنوان هشتمین اثر ایرانی در تاریخ 22 تیرماه 1385 به شماره 1222 در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

نقش برجسته شکل شاه

شکل شاه اثری تاریخی است در 60 کیلومتری جنوب شهر آمل در جانب غربی تونل وانا در کنار محور ارتباطی تهران به آمل و در تنگه باستانی موسوم به بند بریده، و در نزدیکی چشمه آب معدنی استراباکو قرار دارد.
نقش برجسته ای که هشت متر طول و سه متر و چهل سانتیمتر عرض دارد که در فرورفتگی به عمق 130 سانتی متر قرار دارد.این اثر در زمان ناصرالدین شاه قاجار و به دستور وی در سال 1295 هجری قمری کنده شده است.
با به قدرت رسیدن قاجاریه و انتخاب تهران به عنوان پایتخت، به دستور ناصرالدین شاه قاجار مسیرهای قدیمی و مالروی دره‌های هراز و چالوس تعمیر و به راه ارابه رو تبدیل گشتند. در سال ۱۲۹۰ ناصرالدین شاه مجددا دستور به بهسازی مسیر لاریجان (هراز) داده و حسین علیخان وزیر را به سرپرستی این کار منصوب نمود. وی نیز با همکاری گاستیگر، مهندس اطریشی که در خدمت دولت ایران بود جاده را به اندازه‌ای پهن کرد که دو ارابه بتوانند از آن عبور کنند. در سال ۱۲۹۵ و با اتمام عملیات ساخت این راه به عنوان یادبود نقشی از شاه قاجار در یکی از صعب العبور ترین نقاط این مسیر به نامتنگ بند بریده بر سینه کوه و مشرف بر رود خروشان هراز حک گردید.این نقش برجسته که در محل به شکل شاه معروف است جدید ترین و آخرین نقش برجسته تاریخی ایران در بین ۱۰۵ نقش برجسته کشف شده به شمار می‌آید و در آن ناصر الدین شاه سوار بر اسب در وسط و ۱۰ تن از درباریان در طرفین شاه حجاری شده است.در اطراف این نقش برجسته که حدود ۸ متر طول و ۴ متر ارتفاع دارد اشعاری در مدح ناصرالدین شاه و فرمان او در خصوص مرمت راه لاریجان حک شده است.
در خلال جنگ جهانی دوم توسط سربازان شوروی سابق بخشی از این اثر تاریخی از جمله صورت ناصرالدین شاه به جهت تیر اندازی این سربازان آسیب دیده ‌است، در زمان پهلوی دوم و با اتمام ساخت راه آسفالته هراز در دهه ۱۳۴۰ و ساخت تونل وانا به منظور حذف منطقه خطرناک تنگ بند بریده، این نقش برجسته از مسیر جاده دور افتاده و تا به امروز به تنهایی بر دیواره سمت غرب تنگه ناظر بر عبور رود هراز میباشد.
برای دیدن این نقش برجسته باید بین پمپ بنزین و تونل وانا توقف کرده و حداکثرحدود 15 دقیقه مسیر کناره غربی رودخانه را در پشت تونل ادامه داد. این نقش برجسته تقریبا روبروی دومین خروجی اضطراری تونل وانا از سمت تهران در جاده هراز تقریباً 105 کیلومتری تهران و 60 کیلومتری آمل واقع شده است.
لازم به ذکر است که مسیر مناسبی برای بازدید از نقش­ برجسته وجود ندارد و گردشگر باید در مسیری خاکی از لابلای سنگ­ها، محیط ناامن، زمین خیس شده به علت آب رودخانه هراز، درختچه­ ها و علف­ های هرز و بوی بد که در راه حس می­ شود گذر کند.

سنگ نبشته خرم آباد

در جنوب شرقی راه خرم آباد به خوزستان در شمال خرابه های شهر کهن شاپورخواست ، سنگ نوشته ای وجود دارد که با اکثر آثار مشابه خود تفاوت های عمده ای دارد.
سنگ نبشته یک اثر تاریخی سنگی در شهر خرم‌آباد است .
این کتیبه، به خط کوفی و بر قطعه سنگ بزرگی به ارتفاع سه و نیم متر نوشته شده‌است و قدمت آن به قرن ششم قمری و دوره سلجوقیان می‌رسد.
این سنگ نبشته مربوط به دوره ابوسعید برسق کبیر از امرای سلطان محمود سلجوقی است و در حدود سال ۵۱۳ هجری قمری نوشته شده‌است.
کتیبه سنگ نوشته در خیابان شریعتی قرار دارد.انتخاب محل برای احداث این اثر با دقت خاصی صورت گرفته است .
این نقطه که امروزه درست در کنار راه ترانزیت تهران – خوزستان واقع شده در زمان ساخت این اثر نیز یک نقطۀ استراتژیک ارتباطی و مواصلاتی بوده است .
بگونه ای که هر کس که می خواسته از منطقۀ فلات ایران به عراق سفر کند بناگزیر می بایست حتما از این تنگه عبور کند .
ساخت دژ مستحکم نظامی فلک الافلاک خرم آباد در فاصلۀ کمتر از 1000 متر از این سنگ نوشته در زمان ساسانیان نیز مؤید این مساله در زمان مورد نظر است .
این یادمان فرهنگی که در گذشته به “برد نوشته” معروف بوده در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است